Nowa era compliance antykorupcyjnego

Artykuł Georga Krakowa z DLA Piper szczegółowo omawia sfinalizowaną Dyrektywę ds. zwalczania korupcji (Dokument 16391/25 z 5 grudnia 2025 r.). Publikacja wskazuje, że nowe ramy prawne UE nie tylko standaryzują przestępstwa korupcyjne, ale również znacząco rozszerzają zakres prawa unijnego na kluczowe obszary prawa karnego.

Jak podkreśla autor, Dyrektywa zawiera autonomiczne definicje karne, standaryzuje dziewięć różnych przestępstw, reguluje jurysdykcję krajową, ustala minimalne kary maksymalne, nakazuje środki prewencyjne oraz wymaga powołania autonomicznych organów egzekwowania. W porównaniu z pierwotnym projektem Komisji Europejskiej wprowadzono pewne złagodzenia, jednak zakres zmian pozostaje znaczący.

Publikacja zwraca uwagę na istotny problem interpretacyjny: termin „nienależna korzyść” (undue advantage) pozostaje niezdefiniowany i jest pozostawiony interpretacji państw członkowskich. Oznacza to, że ta sama korzyść może być uznana za nienależną i karalną w jednym państwie członkowskim, ale nie w innym.

Dziewięć przestępstw objętych Dyrektywą

Artykuł wymienia katalog dziewięciu przestępstw zdefiniowanych w Dyrektywie, z których wszystkie wymagają zamiaru — niedbalstwo nie jest wystarczające. Według publikacji obejmują one: przekupstwo w sektorze publicznym, przekupstwo w sektorze prywatnym, handel wpływami, utrudnianie wymiaru sprawiedliwości, wzbogacenie się przez korupcję, ukrywanie (concealment), sprzeniewierzenie (embezzlement) oraz niezgodne z prawem wykonywanie funkcji publicznych.

Autor podkreśla szczególnie kontrowersyjny charakter przestępstwa niezgodnego wykonywania funkcji publicznych. Publikacja wskazuje, że debata nad zmianami odpowiedniego przepisu we Włoszech wpłynęła na ostateczne „miękkie” brzmienie Dyrektywy — państwa członkowskie są zobowiązane do penalizacji jedynie „pewnych poważnych” naruszeń prawa przez urzędników publicznych, bez dalszego doprecyzowania tych terminów.

Odpowiedzialność osób prawnych i sankcje

Publikacja szczegółowo analizuje reżim odpowiedzialności osób prawnych. Artykuł wskazuje, że organizacje mogą ponosić odpowiedzialność karną, jeśli przestępstwo określone w Dyrektywie zostało popełnione na ich korzyść — nawet jeśli celem było jedynie uzyskanie jakiejkolwiek korzyści przez organizację. Pojęcie „korzyści” należy interpretować szeroko: obejmuje wpływ środków, płynność, unikanie wydatków, pozyskiwanie kontraktów, informacji lub aprobat urzędowych oraz wzmacnianie pozycji rynkowej.

Według autora, dla przestępstw przekupstwa i sprzeniewierzenia Dyrektywa przewiduje karę w wysokości 5% światowego rocznego obrotu. Dla pozostałych przestępstw minimalna kara maksymalna wynosi 3%, alternatywnie 40 mln EUR lub 24 mln EUR. Publikacja podkreśla, że znacząco zwiększy to kary za „klasyczne” przestępstwa majątkowe w niektórych krajach.

Szczególnie istotny z perspektywy compliance jest czynnik łagodzący dla osób prawnych: organizacja może liczyć na złagodzenie kary, jeśli faktycznie wdrożyła efektywny program compliance oraz proaktywnie i niezwłocznie zgłosiła przestępstwo organom ścigania i podjęła działania naprawcze. Autor zaznacza natomiast, że program compliance niewdrożony faktycznie byłby traktowany jako okoliczność obciążająca.

Reset FCPA w USA — zmiana priorytetów egzekwowania

Równolegle raport dokumentuje fundamentalną zmianę w egzekwowaniu amerykańskiej ustawy FCPA. Według panelu ekspertów BDO (Didier Lavion i Jonathan T. Marks), zastępca prokuratora generalnego Todd Blanche opisał „reset egzekwowania” jako przesunięcie ku jakości spraw kosztem ich ilości. Publikacja wskazuje, że DOJ chce silniejszych spraw opartych na solidniejszych dowodach i zamierza repriorytetyzować egzekwowanie w kierunku spraw dotykających interesów USA.

Artykuł Manjita Gilla z Bryn Law Group precyzuje, że nowe wytyczne FCPA z 9 czerwca 2025 r. koncentrują się na czterech czynnikach: powiązaniu z kartelami lub transnarodowymi organizacjami przestępczymi, negatywnym wpływie na konkretny, identyfikowalny podmiot amerykański, wpływie na bezpieczeństwo narodowe USA oraz silnych wskaźnikach złego zamiaru.