Dual-use 2026: kiedy produkt cywilny wchodzi pod kontrolę eksportu

O obowiązku uzyskania zezwolenia decydują cztery zmienne rozpatrywane łącznie: parametry techniczne produktu, użytkownik końcowy i zastosowanie końcowe, państwo przeznaczenia oraz sposób przekazania. Pominięcie którejkolwiek z nich prowadzi do błędnego wniosku, że przepisy nie mają zastosowania.

Załącznik I opisuje parametry, nie nazwy handlowe

Punktem wyjścia jest załącznik I do rozporządzenia 2021/821, obejmujący dziesięć kategorii — od materiałów jądrowych, przez przetwarzanie materiałów, elektronikę i komputery, telekomunikację i bezpieczeństwo informacji, czujniki i lasery, po nawigację, urządzenia morskie oraz lotnictwo i napęd. Każda pozycja opisuje wyrób przez progi techniczne, nie przez nazwę rynkową.

Dwa urządzenia z tej samej linii produkcyjnej mogą więc znaleźć się po dwóch stronach granicy regulacyjnej. Nie każda obrabiarka CNC i nie każda kamera termowizyjna jest produktem kontrolowanym — decyduje dokładność, rozdzielczość, zakres pracy czy zastosowany algorytm. Zdanie „produkujemy urządzenia cywilne, więc dual-use nas nie dotyczy” nie jest ustaleniem, tylko założeniem. Klasyfikację wykonuje się dla konkretnego wariantu wyrobu, a jej wynik zmienia się wraz z modyfikacją konstrukcji.

Brak pozycji w wykazie nie zamyka analizy

Zezwolenie może być wymagane również dla produktów spoza załącznika I. Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia 2021/821 obejmuje sytuacje, w których organ poinformował eksportera, że wyrób może być przeznaczony do zastosowań związanych z bronią chemiczną, biologiczną lub jądrową albo środkami jej przenoszenia, a także do zastosowań wojskowych w państwach objętych embargiem. Artykuł 4 ust. 2 idzie dalej: jeżeli eksporter sam ma taką wiedzę, ma obowiązek powiadomić organ. Odrębny mechanizm z art. 5 dotyczy produktów cyberinwigilacji spoza wykazu.

Znowelizowany art. 6 ust. 2 ustawy z 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym wiąże z tym konkretny skutek: wymaga zezwolenia indywidualnego albo globalnego również w tych przypadkach.

Eksportem jest również e-mail, repozytorium i rozmowa techniczna

Definicja eksportu z art. 2 pkt 2 lit. d rozporządzenia 2021/821 obejmuje <cite>„transmission of software or technology by electronic media”</cite> — pocztę elektroniczną, faks, telefon i inne środki elektroniczne — a także udostępnienie oprogramowania lub technologii w postaci elektronicznej osobie lub podmiotowi poza obszarem celnym Unii. Przepis obejmuje wprost również ustne przekazanie technologii, gdy jest ona opisywana przez medium transmisji głosu.

Dla firmy technologicznej to zmiana perspektywy o rząd wielkości. Komponent może pozostać w hali produkcyjnej w Polsce, a mimo to dojdzie do wywozu, jeżeli model CAD, tolerancje i instrukcja kalibracji trafią do partnera w państwie trzecim. Ten sam skutek wywoła nadanie zagranicznemu konsultantowi uprawnień do repozytorium konstrukcyjnego: dla działu IT to utworzenie konta, dla kontroli obrotu — zdarzenie wymagające oceny, udokumentowania i być może zezwolenia. Przy retencji zapisów wynoszącej co najmniej pięć lat od końca roku wywozu (art. 27 ust. 3) organizacja musi umieć odtworzyć nie tylko fakt przekazania, lecz także decyzję, która za nim stała.

Co zmieniła nowelizacja z 13 marca 2026 r.

Nowelizacja przeniosła obrót strategiczny do systemu teleinformatycznego, ale dla systemów zarządzania istotne są dwa punkty. Nowy art. 9 ust. 2 pkt 11 wymaga, aby wniosek o zezwolenie wskazywał osobę odpowiedzialną u wnioskodawcy za koordynację kontroli obrotu — z imieniem, nazwiskiem, stanowiskiem, telefonem i adresem e-mail. Rola przestaje być nieformalna. Drugi punkt ma odroczony termin: art. 1 pkt 17 lit. b wchodzi w życie 8 października 2026 r. i rozszerza zakres ewidencji obrotu o numer zastosowanego zezwolenia. Same zezwolenia dual-use są ważne do dwóch lat (art. 14 ust. 5b).

Warto przy tej okazji rozstrzygnąć nieporozumienie powracające w rozmowach o wejściu do sektora obronnego. ICP i WSK to dwie różne konstrukcje prawne i nie są wobec siebie zamienne. Obowiązek utworzenia certyfikowanego wewnętrznego systemu kontroli wynika z art. 11 ustawy z 29 listopada 2000 r. i dotyczy obrotu uzbrojeniem — nie produktów podwójnego zastosowania. Dla dual-use rozporządzenie 2021/821 przewiduje ICP: wymagany przy zezwoleniach globalnych (art. 12 ust. 4) oraz przy korzystaniu z zezwolenia EU007 na wewnątrzgrupowy eksport oprogramowania i technologii. Zestawieniu obu konstrukcji — podstawa, adresat, forma potwierdzenia, cykl nadzoru — poświęcimy odrębny artykuł.

A ICP opisano w rozporządzeniu językiem systemu zarządzania.